Tọa lạc tại trung tâm thôn Trần Hưng Đạo, xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng (trước là thôn Nhân Hưng, thị trấn Nam Sách, tỉnh Hải Dương), đình Nội Hưng là nơi thờ ba vị thành hoàng Trung Công, Trinh Công và Thành Công – ba anh em được truyền tụng có công giúp nước, hộ dân. Trải qua những biến thiên của lịch sử, ngôi đình từng bị hạ giải, song ký ức về đình và những vị thành hoàng vẫn được người dân gìn giữ. Việc xây dựng lại đình hôm nay không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn mở ra một không gian lưu giữ, trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương.
Chuyện xưa về ba vị thành hoàng
Theo thần tích, thần sắc còn lưu truyền, làng Nội Hưng xưa có tên là trang Mạn Nhuế. Vào thời tiền Lý, có người họ Phổ, húy Tường Công, do vợ mất sớm, gia cảnh khó khăn nên đưa người con trai nhỏ là Trung Công rời trang Nhân Khê, xứ Sơn Nam, tìm nơi lập nghiệp.
Đến trang Mạn Nhuế, xứ Hải Dương, thấy phía bắc có khuôn đất hình con rùa, phía trước có ba đống nhỏ, hai cha con dừng chân dựng nhà sinh sống. Trong trang có phú gia Đào Thế Công. Cảm thương hoàn cảnh của cha con Tường Công, ông gả con gái Đào Thị Loan cho Tường Công làm kế thất. Năm năm sau, bà Loan sinh đôi hai người con trai là Trinh Công và Thành Công. Cùng với Trung Công, ba anh em lớn lên có trí dũng, tài năng, nổi tiếng trong vùng.
Bấy giờ, giặc Lương xâm chiếm nước ta, lập đồn tại khu chợ Vạn. Vua Lý Nam Đế nhiều lần giao chiến nhưng chưa phân thắng bại, lui quân về Hàn Giang. Nghe tiếng ba anh em họ Phổ có tài trí, nhà vua cho triệu vào khảo thí rồi phong Trung Công làm Tả Tướng quân, Trinh Công làm Sơn Nam Thái thú và Thành Công làm Cửu Chân Thái thú, giao nhiệm vụ lãnh quân đánh giặc.
Theo truyền thuyết, ba anh em dùng thuyền nhỏ bí mật tiếp cận doanh trại địch vào ban đêm để thu thập tin tức, đồng thời lấy vũ khí, lương thực của giặc đem về cất giấu tại trang Mạn Nhuế. Sau thời gian chuẩn bị, khi quân địch suy yếu, thiếu vũ khí, lương thảo, ba ông tiến quân tổng công kích, tiêu diệt tướng giặc, khiến quân địch đại bại. Sau chiến thắng, ba anh em xin vua trở về quê. Nhưng vào giờ Ngọ ngày 10 tháng 2, khi đang biểu diễn võ đao, đất trời nổi gió, sấm chớp dữ dội rồi cả ba hóa về trời.
Thương tiếc những người có công, vua sai sứ về bản trang làm lễ, ban tiền bạc, lập miếu để nhân dân phụng thờ và định lệ tế lễ hằng năm từ ngày 10 đến 12 tháng 2. Ba anh em được phong làm thành hoàng bản cảnh với những mỹ tự trang trọng. Qua các triều đại, các vị tiếp tục được ban sắc phong. Câu chuyện về ba vị thành hoàng vì thế được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần ký ức văn hóa của cộng đồng cư dân Nội Hưng.
Nơi hội tụ ký ức cộng đồng
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, lễ hội đình Nội Hưng được tổ chức trong 5 ngày, từ mồng 9 đến 13 tháng 2 âm lịch, ngày mồng 10 là chính hội. Cùng với đình, làng còn có miếu và nghè thờ ba vị thành hoàng, tạo thành không gian tín ngưỡng gắn bó với đời sống cộng đồng.
Ngày hội bắt đầu bằng những nghi lễ trang trọng. Người dân đồ xôi bằng gạo nếp, rước lợn bằng cũi lim ra đình tế thánh. Sáng mồng 9, đoàn rước kiệu long đình từ nghè đến đống Kẻ Trộm – nơi tương truyền từng cất giấu vũ khí của ba vị thành hoàng. Sau đó, đoàn rước tiếp tục đến đống Dậm, nơi được truyền tụng là địa điểm ba vị hợp quân đánh giặc, rồi trở về đình làm lễ an vị. Từ ngày 10 đến 12, tại đình diễn ra tế nhập tịch cùng các trò chơi dân gian như đập niêu, kéo co, đi cầu thùm, cờ người. Những hoạt động ấy không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, lưu giữ phong tục, tập quán truyền thống.
Do hoàn cảnh chiến tranh, lễ hội bị gián đoạn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Đến năm 2008, lễ hội được khôi phục. Người dân vẫn lấy ngày 10 tháng 2 âm lịch làm ngày hội chính; lễ rước được tổ chức 5 năm một lần vào những năm chẵn, những năm lẻ tổ chức dâng hương và các nghi lễ truyền thống. Cùng với nghi lễ, các hoạt động văn hóa, văn nghệ như hát chèo, quan họ và trò chơi dân gian tiếp tục được tổ chức, góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Giá trị của đình Nội Hưng không chỉ nằm ở câu chuyện về các vị thành hoàng hay hoạt động lễ hội. Trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập, đình còn là địa điểm gắn với nhiều hoạt động cách mạng tại địa phương. Từ năm 1946 đến 1954, đình là nơi diễn ra các hoạt động cứu tế, lớp bình dân học vụ, cơ sở hoạt động và họp bí mật của những người tham gia kháng chiến. Đây cũng từng là nơi tập luyện, kho chứa đạn dược của đội du kích, dân quân tự vệ và lực lượng Việt Minh.
Năm 1962, toàn bộ ngôi đình bị hạ giải, nguyên vật liệu được sử dụng xây dựng trường mầm non và làm cầu phục vụ đời sống dân sinh. Dù công trình không còn, nhu cầu có một không gian thờ tự, sinh hoạt văn hóa cộng đồng vẫn được người dân lưu giữ. Năm 2008, theo nguyện vọng của chính quyền và nhân dân địa phương, đình được xây dựng lại trên nền đất cũ. Năm 2015, đình Nội Hưng được UBND tỉnh Hải Dương (cũ) công nhận là di tích lịch sử. Hiện đình còn lưu giữ một ngai thờ, hai bia đá và một bát hương cổ thời Nguyễn. Những hiện vật không nhiều nhưng là những dấu tích quý giá gắn với lịch sử và đời sống văn hóa của cộng đồng.
Được sự quan tâm của chính quyền cùng sự đóng góp của nhân dân địa phương và những người con xa quê, tháng 12/2025, đình Nội Hưng mới được khởi công xây dựng. Công trình có diện tích gần 200m², nằm trong khuôn viên hơn 1.000m². Việc xây dựng lại đình Nội Hưng không đơn thuần là dựng lại một công trình thờ tự. Quan trọng hơn, đó là quá trình khôi phục một không gian văn hóa cộng đồng, nơi kết nối quá khứ với hiện tại, nơi những câu chuyện về Trung Công, Trinh Công và Thành Công tiếp tục được kể lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Trong đời sống hiện đại, đình làng vẫn giữ một vị trí đặc biệt. Đó là nơi người dân tìm về trong ngày lễ hội, nơi cộng đồng gặp gỡ trong những nghi lễ truyền thống và cũng là địa chỉ giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, nguồn cội, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Từ những câu chuyện được lưu truyền trong thần tích, những dấu tích còn lại trên nền đình cũ đến công trình đang được dựng xây hôm nay, đình Nội Hưng tiếp tục viết câu chuyện của mình – câu chuyện về một vùng quê biết trân trọng quá khứ, gìn giữ di sản và trao truyền những giá trị văn hóa cho tương lai.
(Nguồn: Đình Nội Hưng – Nơi lưu giữ mạch nguồn văn hóa, lịch sử quê hương/ Báo An ninhh Hải Phòng.vn.- Ngày 27/ 9/2026)
