Đền Mẫu Vừng (phường Đồ Sơn) từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh quen thuộc, thu hút đông đảo du khách thập phương về chiêm bái.
Truyền thuyết ba khúc gỗ linh thiêng và dấu ấn lịch sử
Đền Mẫu Vừng còn có tên gọi Nhân Thọ Linh Từ, tọa lạc tại phường Đồ Sơn. Không chỉ mang dáng vẻ cổ kính, ngôi đền còn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của cư dân miền biển, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh linh thiêng.
Theo các tài liệu và truyền thuyết dân gian, đền được xây dựng từ khoảng thế kỷ XVIII trên bãi dâu tằm ven cửa sông đổ ra biển. Đến năm 1929, triều đình nhà Nguyễn đã ban sắc phong và cho trùng tu theo kiến trúc chữ Đinh truyền thống.
Tương truyền, vào một đêm mưa gió, ba khúc gỗ mục từ biển trôi ngược vào bãi dâu, bất ngờ nảy mầm, nở hoa đỏ rực. Một vị quan hiếm muộn được báo mộng lập miếu cầu tự tại nơi này và sau đó sinh con. Từ đó, tiếng linh ứng lan xa, người dân và ngư dân qua lại thường xuyên dâng lễ cầu đảo, đều được phù trợ. Thánh Mẫu hiển linh, xưng hiệu Đệ Nhất Thiên Tiên, được triều đình phong là Thượng đẳng tối linh thần, nhân dân đời đời thờ phụng.
Trải qua chiến tranh và thiên tai nơi đầu sóng ngọn gió, nhiều hạng mục của đền bị hư hại. Hiện nay, đền còn lưu giữ một số hiện vật quý như bát hương đồng, chuông đồng thời Nguyễn cùng các chi tiết chạm khắc cổ. Đặc biệt, dấu tích ba khúc gỗ xưa nay là cây lộc vừng cổ thụ trước cửa đền, gắn với tên gọi xóm Vừng - một địa danh quen thuộc của cư dân địa phương.
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đền còn là nơi che chở, hoạt động của cán bộ cách mạng, góp phần làm nên truyền thống lịch sử đáng tự hào.
Nét đẹp văn hóa tại đền Mẫu Vừng
Lễ hội đền Mẫu Vừng được tổ chức hằng năm từ mùng 1 đến 15/3 âm lịch, chính hội vào ngày mùng 3/3. Câu tục ngữ “Tháng tám giỗ Cha, tháng ba giỗ Mẹ” đã ăn sâu vào tâm thức người Việt, thể hiện đạo lý tri ân, tôn kính đấng sinh thành và các bậc tiền nhân.
Năm 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 18 - 20/4 (tức ngày 2 - 4/3 âm lịch) với quy mô trang trọng, đậm bản sắc văn hóa dân gian. Ngày 18/4 (ngày 2/3 âm lịch) mở đầu bằng Lễ thượng cờ, gồm các nghi thức rước cờ, thượng cờ, tế cờ, cùng Lễ thỉnh Thánh Mẫu trang nghiêm.
Buổi chiều cùng ngày diễn ra Lễ rước nước trên tuyến đường từ đền Mẫu Vừng (ngõ 11 phố Vũ Đình Can, tổ dân phố Đông Tiến) ra ngõ Suối (ngõ 155 Lý Thánh Tông, tổ dân phố Nguyễn Hữu Cầu và ngược lại, với sự tham gia của khoảng 200 người cùng các đội hình kiệu, cờ, trống và nhạc lễ truyền thống. Điểm nhấn trong ngày là Lễ Mộc dục vào buổi tối, nghi thức tắm tượng mang ý nghĩa thanh tẩy linh thiêng.
Ngày 19/4 (ngày 3/3 âm lịch) được xem là cao điểm của lễ hội với Lễ rước Thánh Mẫu vân du quy mô lớn, quy tụ khoảng 400 người tham gia. Đoàn rước gồm 12 kiệu với nhiều nghi trượng như kiệu Mẫu Tam Tòa, long đình các quan hầu cận, kiệu nước, kiệu kinh cùng các đội múa lân, sư, rồng, nhạc bát âm…, tạo nên không khí rộn ràng, đậm sắc màu văn hóa dân gian. Buổi chiều cùng ngày diễn ra Lễ hầu an vị Đức Thánh Mẫu.
Ngày 20/4 (ngày 4/3 âm lịch), lễ hội khép lại với Lễ tạ và hạ cờ trong không khí trang nghiêm, đánh dấu kết thúc chuỗi hoạt động tâm linh ý nghĩa.
Theo ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó chủ tịch UBND phường Đồ Sơn, lễ hội được tổ chức nhằm gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, đồng thời đáp ứng nhu cầu du lịch tâm linh của người dân và du khách thập phương. Đây cũng là hoạt động góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội tại Đồ Sơn, thực hiện hiệu quả Nghị quyết Trung ương 33 (Khóa XI) về “Xây dựng và phát triển văn hoá con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước ”.
Để lễ hội diễn ra thành công, Ban tổ chức yêu cầu các hoạt động phần lễ và phần hội được triển khai đúng nghi thức, bảo đảm văn minh, an toàn, tiết kiệm, không phô trương hình thức. Công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường được tăng cường; đồng thời chú trọng công tác đón tiếp, hướng dẫn du khách chu đáo, lịch sự.
Các lực lượng Công an, Quân đội, y tế, cùng các phòng, ban chuyên môn và tổ dân phố được huy động đồng bộ nhằm bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, hiệu quả. Công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số, góp phần lan tỏa ý nghĩa, giá trị của lễ hội đến đông đảo công chúng.
Với sự chuẩn bị bài bản, Lễ hội Đền Mẫu Vừng 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là điểm nhấn văn hóa tâm linh tiêu biểu của vùng biển Đồ Sơn, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
(Nguồn: Huyền tích ba khúc gỗ hóa thiêng nơi đền Mẫu Vừng/Hải Vân// Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 10/ 4 /2026)
