Hải Phòng hiện còn lưu giữ một số di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật thời dựng nước, nơi ký ức cội nguồn vẫn được gìn giữ qua từng mái đình, lễ hội và nếp sinh hoạt cộng đồng.
Nơi lưu giữ cội nguồn
Hòa trong không khí thiêng liêng hướng về ngày Giỗ Tổ, nhiều di tích tại Hải Phòng mở cửa đón người dân và du khách về dâng hương, tưởng nhớ các Vua Hùng và những bậc tiền nhân thời kỳ đầu dựng nước. Không đông đúc, náo nhiệt như các điểm hành hương lớn, những ngôi đình làng mang vẻ trầm mặc, cổ kính nhưng có chiều sâu văn hóa đặc biệt.
Trong số đó, đình Khoai - làng An Khoái (xã Thanh Miện) là một trong những địa điểm hiếm hoi tại Hải Phòng thờ Vua Hùng. Theo các tư liệu lịch sử và lời kể của người dân địa phương, việc lập đình thờ Vua Hùng có từ xa xưa.
Đình Khoai - làng An Khoái có kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung. Dù trải qua thời gian và biến động, công trình vẫn giữ được nhiều nét cổ kính với hệ thống vì kèo gỗ lim, các mảng chạm khắc tinh xảo mang đậm dấu ấn nghệ thuật dân gian. Những hình ảnh quen thuộc như trúc hóa long, cúc hóa long hay tứ linh không chỉ thể hiện kỹ thuật điêu luyện mà còn phản ánh tư duy thẩm mỹ của người xưa.
Không chỉ thờ Vua Hùng, đình còn phối thờ các vị thành hoàng làng là Đào Đại Hùng, Võ Công Trực và Bùi Khán có công với đất nước. Điều này cho thấy sự giao thoa giữa tín ngưỡng thờ tổ tiên và truyền thống tôn vinh người có công, tạo nên một không gian văn hóa đa tầng.
Dù không tổ chức lễ hội lớn vào ngày 10/3 âm lịch, người dân An Khoái vẫn duy trì nghi lễ dâng hương trang trọng. Những mâm lễ với bánh chưng, bánh dày được chuẩn bị chu đáo, thể hiện sự tiếp nối truyền thống qua nhiều thế hệ.
Ông Vương Văn Bệ, Trưởng thôn An Khoái chia sẻ: “Dù không tổ chức hội lớn nhưng vào ngày Giỗ Tổ, người dân trong thôn và con em xa quê đều trở về dâng hương. Đó là cách chúng tôi giữ gìn truyền thống, nhắc nhở con cháu về nguồn cội”.
Không chỉ thờ Vua Hùng, nhiều di tích tại Hải Phòng còn gắn với các nhân vật huyền sử thời kỳ này. Đình Quán Khái (xã Vĩnh Hải) thờ Tản Viên Sơn Thánh, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam cùng 2 công chúa con Vua Hùng là Nữ Oa và Chiêu Huy. Theo thần tích, Tản Viên là người có công lớn trong việc giúp vua dẹp giặc, bảo vệ bờ cõi, sau đó hóa Thánh tại vùng đất này.
Không gian đình Quán Khái mang vẻ bề thế với hệ thống kiến trúc gỗ lim đồ sộ. Những mái đao cong vút, bờ nóc trang trí hình linh vật cùng các họa tiết chạm khắc tinh xảo tạo nên một tổng thể vừa uy nghi, vừa giàu tính nghệ thuật. Đặc biệt, hệ thống 2 cổng đình với kiến trúc nhiều tầng mái được đánh giá là một trong những công trình đẹp của Hải Phòng.
Bên trong đình, hàng trăm di vật quý vẫn được lưu giữ, trong đó có nhiều sắc phong thời Nguyễn. Những hiện vật này không chỉ có giá trị về mặt lịch sử mà còn góp phần tái hiện đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân vùng châu thổ sông Hồng.
Lan tỏa giá trị truyền thống
Các di tích thờ thời Hùng Vương tại Hải Phòng có sự gắn bó chặt chẽ với đời sống cộng đồng, bởi đây còn là không gian sinh hoạt văn hóa, nơi diễn ra các lễ hội, trò chơi dân gian và các hoạt động cộng đồng.
Lễ hội đình Khoai - làng An Khoái hay đình Quán Khái đều có phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động với các trò chơi như đấu vật, kéo co, đập niêu. Những hoạt động này tạo không khí vui tươi, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
Trên địa bàn thành phố còn hiện diện nhiều di tích thờ các nhân vật gắn với thời kỳ dựng nước, góp phần làm phong phú thêm bản đồ văn hóa tâm linh hướng về cội nguồn. Có thể kể đến đình Lễ Quán (phường Thạch Khôi) thờ An Dương Vương, vị vua lập nên nước Âu Lạc, tiếp nối nhà nước Văn Lang. Đình Thủ Pháp (xã Hải Hưng) thờ Tản Viên Sơn Thánh hay còn gọi là Sơn Tinh trong truyền thuyết dân gian.
Tại khu vực Chí Linh, đình Lý Dương thờ Cao Lỗ là danh tướng tài ba thời An Dương Vương, đồng thời phối thờ Cao Sơn Đại Vương, người có công giúp vua Hùng thứ 18 giữ nước. Đình Mân Lộc (xã Phú Thái) thờ Phù Đổng Thiên Vương (tức Thánh Gióng) biểu tượng sức mạnh chống giặc ngoại xâm thời Hùng Vương.
Tại xã Tân Kỳ có tới 3 di tích cùng thờ Cao Sơn Đại Vương là đình Ngọc Lâm, đình Quỳnh Gôi và đình Thượng Lang, trong đó đình Quỳnh Gôi và đình Ngọc Lâm đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Các di tích này cho thấy chiều sâu lịch sử - văn hóa và mạch nguồn bền bỉ của tín ngưỡng thờ cội nguồn tại Hải Phòng.
Tuy nhiên, nhiều di tích hiện đối mặt với nguy cơ xuống cấp do thời gian và tác động của môi trường. Một số hạng mục đã được tu bổ, song việc bảo tồn lâu dài vẫn cần sự chung tay của chính quyền và cộng đồng. Bên cạnh đó, các di tích thờ thời Hùng Vương tại Hải Phòng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Nếu được kết nối với các tuyến du lịch văn hóa, tâm linh, kết hợp trải nghiệm làng nghề, những di tích này hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn.
Quan trọng hơn, việc bảo tồn cần chú trọng đến việc giữ gìn các nghi lễ, phong tục, những yếu tố tạo nên sức sống lâu dài cho di tích.
Tại Hải Phòng, việc gìn giữ và phát huy giá trị các di tích thờ Vua Hùng và nhân vật thời dựng nước là cách để mỗi thế hệ khẳng định bản sắc và lòng tự hào dân tộc.
( Nguồn: Dấu ấn thời Hùng Vương qua những mái đình cổ ở Hải Phòng //Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 19/4/2026)
