Tục đến đền Sinh cầu tự có từ lâu đời, hoàn toàn do tín ngưỡng của nhân dân.
Đền Sinh - Nơi thờ Thánh mẫu Thạch Linh
Tục thờ Mẫu là tín ngưỡng văn hóa dân gian bắt nguồn từ việc thờ các vật tổ, thờ các thạch linh từ trong buổi binh minh lịch sử. Đỉnh cao của lối thờ tự này là thờ các nữ thần thiên nhiên như mẹ đất, mẹ lúa, mẹ nước, các nữ anh hùng... Đền Sinh là một nơi như thế.
Đền Sinh ngày nay thuộc thôn An Mô, phường Trần Hưng Đạo (Hải Phòng), còn có tên là đền Mẫu Sinh. Gần đền Sinh là đền Hóa, cả 2 ngôi đền tọa lạc trên sườn núi Ngũ Nhạc, khởi dựng vào thời tiền Lý và được trùng tu xây dựng, mở rộng vào triều Nguyễn.
Dân gian quan niệm rằng, đền Sinh - đền Hóa là nơi "cảm tất thông, cầu tất ứng", nơi gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt. Nhất là từ khi người dân khắp mọi miền về thành kính phụng thờ cầu khấn khối thạch linh (tảng đá lớn nguyên khối linh thiêng) để cầu tự và thành sự thật, thì quan niệm "cầu tất ứng" càng được lưu truyền.
Ở cung cấm của đền Sinh thờ một khối thạch linh với dáng hình người mẹ đang ngự trong tư thế sinh nở. Đây được coi là một trong những nơi có tục thờ Mẫu đá sớm nhất của Việt Nam.
Khối đá cao chừng 3m gần đến mái, nằm kín cung cấm. Phải có cơ duyên lắm, hoặc chỉ những người làm nhiệm vụ mới được bước vào cung cấm, được chiêm ngưỡng khối thạch linh kỳ bí. Khối đá luôn được phủ kín lên mình tấm "áo" nhiều màu sắc nên từ ngoài quan sát khó hình dung được ra tư thế người mẹ hạ sinh.
Tuy nhiên theo dân gian và những người dân quanh vùng, nhiều gia đình hiếm muộn đã tìm về thành tâm cầu khấn xin một mụn con.
Khối đá sinh ra Đức Thánh Phi Bồng
Nằm trên sườn núi Ngũ Nhạc - vùng đất phúc có cảnh quan kỳ thú, nơi hội tụ linh khí núi sông. Tương truyền, nơi đây là chốn có các vị thần tiên thường du ngoạn, cùng với đền Hóa, đền Sinh khoác lên mình nhiều huyền tích nằm trong huyền sử đất An Mô.
Theo sách Đại Nam nhất thống chí, trang An Mô có một quả núi hình giống bình phong, ở đó có một khối đá rộng bằng 2 cái chiếu, ở giữa nứt ra một hố rộng. Ngày trước mục đồng thường tụ lại ở chốn này.
Một hôm bỗng nghe có tiếng trẻ khóc, mục đồng bèn gọi nhau đến, thấy một thiên đồng nằm trên chỗ lõm của khối đá. Bọn trẻ lấy nón che chắn, bế bồng mà đón về. Khi tới chân núi bỗng gió mưa sấm chớp đùng đùng, cát bay đất cuộn. Thiên đồng ấy hét lên một tiếng rồi bay thẳng lên trời.
Từ không trung có tiếng vọng lại rằng “Ta là thần Phi Bồng Hạo Thiên giáng hạ, nay bị lộ thiên cơ ở cõi trần, nên lại phụng chiếu về chầu Thượng đế”. Dân làng lấy làm kinh dị bèn lập miếu phụng thờ, đền Sinh là nơi thờ tượng Thạch Mẫu uy linh, đền Hóa thờ Đức Thánh Hạo Thiên Phi Bồng.
Như vậy, khối thạch linh trong cung cấm đền Sinh ngày nay đã gắn với truyền thuyết sinh nở từ rất lâu đời và được người dân trọng vọng. Và khối thạch linh đó chính là "nhân vật" sinh hạ Đức Thánh Phi Bồng.
Theo tấm Thần tích bi ký khắc năm 1937, thì thần Phi Bồng là nhân vật có thật. Ông là đại tướng quâncó công chống giặc Lương, sống tại thế kỷ thứ VI, tên là Chu Phúc Uy - người trang An Môn, cha là Chu Thức, mẹ là Hoàng Thị Ba.
Thuở sơ khai, đền Sinh cũng như đền Hóa là một ngôi bằng tre nứa, tới các triều đại Lý, Trần phát triển thành đền và được xây dựng bằng vật liệu kiên cố với quy mô mở rộng hơn. Do trải qua hơn nghìn năm lịch sử, diện mạo di tích xưa đã biến dạng hoàn toàn và được thay thế bằng công trình kiến trúc như hiện nay, với dấu ấn nhiều lần trùng tu tôn tạo. Ngôi đền hiện nay mang phong cách nghệ thuật tạo hình đầu thế kỷ XIX, quay mặt về hướng đông bắc, trước đền có khu rừng cấm, phía sau tựa núi Ngũ Nhạc. Đền có kết cấu kiến trúc hình chữ "Tam", gồm 7 gian tiền tế, 5 gian trung từ, 2 gian hậu cung…
Đền Sinh thờ Mẫu - mẹ đặc trưng nổi bật với hệ thống tượng chủ yếu thiên về nữ thần. Lớp trong cùng là cung cấm đền Sinh thờ vị thần chủ của đền là tượng Mẫu - mẹ Thạch Linh. Tượng Mẫu Thạch Linh tại đền Sinh có lúc được đồng nhất là hóa thân của Thánh Mẫu Địa Tiên, hay Thánh Mẫu Thượng Ngàn. Năm 1994, Bộ Văn hóa thể thao đã xếp hạng đền Sinh - đền Hóa là di tích danh thắng quốc gia.
Theo Ban Quản lý di tích, tục đến đền Sinh cầu tự có từ lâu đời, hoàn toàn do tín ngưỡng của nhân dân, tương tự như tục cầu xin sức khỏe, công việc hanh thông, mùa màng tươi tốt, bệnh tật tiêu trừ. Ban quản lý luôn quán triệt cán bộ, nhân viên và nhắc nhở du khách tự do thực hành tín ngưỡng theo truyền thống nhưng không để ảnh hưởng bởi các yếu tố mê tín dị đoan.
( Nguồn: 'Khối đá cầu tự' ở đền Sinh/Tiến Huy //Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 19/4/2026)
