Nằm ở vị trí ngã ba sông Thái Bình và Văn Úc, chùa Kim Thiên ở thôn Cát Tiên, xã An Quang (Hải Phòng) trở thành địa chỉ đỏ để nhiều học sinh, sinh viên trải nghiệm.
Ghi dấu lịch sử truyền thống
Với diện tích rộng, ven bờ đê, phía trước là cánh đồng lúa xanh ngát, chùa Kim Thiên mang dáng vẻ uy nghiêm, trầm mặc. Chùa có khuôn viên rộng hơn 7.000 m2, chia làm 2 khu vực. Phía trước là khu thờ tự có kiến trúc chữ Đinh mang dấu ấn thời Nguyễn đầu thế kỉ XX, gồm 5 gian tiền đường, 3 gian hậu cung. Phía sau là khu vườn thiền, phòng khách, được thiết kế tách biệt.
Ông Tạ Văn Nghinh ở thôn Cát Tiên năm nay 87 tuổi, hằng ngày thường đến chùa giúp đỡ sư thầy trông nom việc thờ tự. Đến nay, ở tuổi thất thập cổ lai hy nhưng câu chuyện về lịch sử ngôi chùa vẫn được ông khắc ghi cùng năm tháng.
Ông Nghinh cho biết từ nhỏ được nghe các cụ kể lại về ngôi chùa Kim Thiên (dân làng quen gọi là chùa Cát Tiên) có lịch sử hơn 400 năm. Đó là ngôi chùa cổ nằm ở vị trí ngã ba sông Thái Bình và Văn Úc.
Do nằm ở vị trí ngã ba sông nên vùng đất nơi chùa tọa lạc được người dân địa phương coi là bến thuyền. Theo dòng Lục Đầu Giang, thuyền bè từ Kinh Bắc, Kiếp Bạc xuôi dòng cũng đều phải đi qua nơi đây.
Tương truyền ngôi chùa rất linh thiêng. Các tàu, thuyền đến khu vực bến thuyền ở thôn Cát Tiên nơi có ngôi chùa cổ kính, thường vào thắp hương, lễ chùa, thuyền sẽ xuôi chèo mát mái.
Có trường hợp người dân địa phương kể lại, một thuyền của thương gia từ Kiếp Bạc về qua bến ngã ba sông, thuyền không sao lướt sóng tiếp mà khựng lại ở khu vực này. Chủ thuyền vào chùa Kim Thiên để lễ, ngay sau đó, thuyền lại nhẹ nhàng lướt trôi…
Theo lịch sử Đảng bộ xã Quang Trung (cũ) nay là xã An Quang, vào giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp, 1945 - 1954, địa phương thành lập đội du kích tại chùa Kim Thiên.
Ngày 6/6/1946, nhân dân cả nước đi bỏ phiếu bầu cử Quốc hội đầu tiên, nhân dân làng Cát Tiên tập trung tại chùa Kim Thiên để thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân của nước Việt Nam độc lập.
Từ năm 1948, chùa Kim Thiên lại phát huy vai trò là trung tâm hoạt động của các lực lượng kháng chiến trong vùng. Tại khu vực ngã ba sông, là ranh giới giữa một bên địch thường xuyên quấy phá khu vực thôn Cát Tiên, một bên là xã Thanh Hà, vùng quê yên bình.
Vì vậy, các cán bộ cách mạng lấy chùa Kim Thiên làm căn cứ để hoạt động. Khi bị động, các cán bộ cách mạng chèo thuyền qua sông sang đất Thanh Hà để tiếp tục hoạt động cách mạng.
Vì vậy, trên nền đất của chùa ngày nay còn nhiều dấu tích của các hầm trú ẩn… Với đóng góp trong kháng chiến nên từ năm 2004, chùa được công nhận di tích lịch sử kháng chiến cấp thành phố.
Địa chỉ chữa lành
Nhiều người dân và du khách muốn tìm về chùa Kim Thiên không chỉ bởi nơi đây là địa điểm du lịch tâm linh hút khách ở địa phương mà còn là nơi người đến đều dễ dàng cảm nhận được sự bình yên.
Sư thầy Thích Diệu Quỳnh, trụ trì chùa chia sẻ những năm qua, cùng với việc tôn tạo, xây dựng phật Điện giữ nguyên kiến trúc xưa, sư thầy cùng với dân làng thiết kế, xây dựng khu vườn thiền với kiến trúc độc đáo.
Khu vườn có tường bao được trình bằng đất và lợp ngói âm dương, mô phỏng kiến trúc của các bản làng người Lô Lô Chải (Hà Giang). Cánh cửa của khu vườn thiền cũng được sư thầy trụ trì sưu tầm đồ cũ, khi mở ra tạo những thanh âm “cót két” truyền thống khiến du khách cảm thấy thú vị. Các phòng thiền trà, phòng khách được bài trí đồ cổ xưa như cót thóc, cối đá, bàn thờ tự…
Để có được kiến trúc độc đáo cho khu vườn thiền, sư thầy dày công tìm hiểu văn hóa truyền thống, sưu tầm các đồ cổ xưa. Thầy có nhiều chuyến đi đến các vùng cao của Hà Giang, các tỉnh miền Trung như Thanh Hóa, Nghệ An để sưu tầm mái ngói, đồ thờ tự, vật dụng của cha ông ta thưở trước…
Với kiến trúc độc đáo, chùa Kim Thiên đem đến cho du khách không gian thanh tịnh, nhiều du khách trở lại tham quan, và vãn cảnh chùa, coi đây như một địa chỉ để chữa lành.
Chị Lê Thị Liên ở phố Lê Lai, phường Ngô Quyền cho biết rảnh rỗi, chị thường rủ bạn bè, người thân đến chùa Kim Thiên, dùng bữa cơm chay thân mật với sư thầy, nghe thầy giảng pháp và tu thiền, khám phá các góc nhỏ bày biện kinh sách, tâm hồn cảm thấy rất thư thái…
Không chỉ là nơi chữa lành theo quan niệm của một số du khách, chùa còn là nơi sư thầy tổ chức các khóa tu mùa hè và bảo trợ cho trẻ em hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Đến nay, chùa tổ chức được 12 khóa tu mùa hè cho giới trẻ.
Sư thầy Thích Diệu Quỳnh bộc bạch, mỗi dịp hè, khóa tu sẽ giúp cho giới trẻ tĩnh tâm, giảm căng thẳng, rèn luyện tính kỷ luật, tự lập, làm việc theo nhóm, tạo cơ hội tốt để giao lưu cùng các bạn đồng trang lứa.
Với mỗi khóa tu, thầy sẽ giảng những bài pháp về đạo hiếu, những câu chuyện về tấm gương hiếu hạnh giúp cho các em những kỹ năng sống cần thiết, những bài học về tình người trên tinh thần từ bi, cứu khổ của đạo Phật.
Sư thầy Thích Diệu Quỳnh chăm sóc, nuôi dạy 6 trẻ em hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại chùa. Các em được học hành, chăm lo đời sống. Một số em trưởng thành trở thành những người có ích trong xã hội.
(Nguồn: Bình yên ngôi chùa kháng chiến/ Hồ Hương// Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 13/ 4 /2026)
