Hải Phòng vừa có nhiều cây cổ thụ được công nhận là cây di sản Việt Nam.
Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị mà còn là lời nhắc nhở người dân thành phố cùng chung tay giữ gìn, bảo vệ.
Những “nhân chứng sống” của lịch sử
Tại thôn Trại Kênh, xã Đại Bản, huyện An Dương cũ nay là phường Hồng An, 4 cây đa cổ thụ hơn 200 năm tuổi trong khuôn viên chùa Hương Sơn được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận Cây Di sản Việt Nam vào cuối năm 2024.
Cao lớn, rễ phụ buông dài, thân cây xù xì rêu phong, 4 gốc đa không chỉ che mát sân chùa mà còn gắn liền với đời sống tâm linh, sinh hoạt cộng đồng của nhiều thế hệ. Người dân địa phương coi đó là điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin, ký ức về một vùng quê thanh bình.
Tháng 8/2025, tại thôn Miếu Lãng, xã Nam Sách, cây bồ đề hơn 200 năm tuổi cũng được công nhận danh hiệu Cây Di sản. Cây cao hơn 20 mét, tán rộng che kín khu miếu cổ. Người dân kể rằng, trong những năm tháng chiến tranh, gốc bồ đề từng là nơi tụ họp, trú ẩn khi còi báo động vang lên.
Trải qua bao năm tháng, cây vẫn hiên ngang vươn mình, trở thành chứng nhân của lịch sử, lưu giữ những ký ức về một miền quê kiên cường. Sự kiện này đã nâng tổng số cây được công nhận cây di sản tại Hải Phòng lên con số đáng kể, góp phần khẳng định vai trò của thành phố trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan môi trường và giữ gìn di sản văn hóa gắn liền với thiên nhiên.
Không chỉ là những tán cây xanh mát, mỗi cây di sản đều mang trong mình giá trị đa chiều. Ông Nguyễn Minh Đức, Hội Bảo vệ môi trường thành phố cho biết về mặt sinh học, đó là nguồn gen quý hiếm cần được lưu giữ, bảo tồn. Những cây cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm thường có sức chống chịu tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, là vốn quý đối với công tác nghiên cứu khoa học và phát triển giống cây trồng.
Về mặt lịch sử – văn hóa, cây di sản là chứng nhân của những giai đoạn lịch sử, gắn với truyền thuyết, phong tục, văn hóa, tập quán, đời sống tâm linh của cộng đồng. Dưới tán cây, bao thế hệ dân làng đã lớn lên, sinh hoạt, tổ chức lễ hội, chia sẻ ngọt bùi. Cây vì thế không chỉ có giá trị cảnh quan mà còn là ký ức tập thể, là một phần của bản sắc văn hóa địa phương.
Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, những cây cổ thụ với tán lá rộng lớn góp phần quan trọng trong việc điều hòa không khí, giữ đất, giữ nước, giảm tác động thiên tai. Cây cổ thụ là “lá phổi xanh” quý giá đối với làng quê và đô thị.
Trách nhiệm của cộng đồng
Việc công nhận cây di sản Việt Nam chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là phải có sự chung tay của chính quyền, cơ quan chuyên môn và đặc biệt là cộng đồng dân cư trong công tác bảo vệ, chăm sóc.
Thực tế cho thấy, nhiều cây cổ thụ ở các địa phương từng bị ảnh hưởng bởi khai thác, xây dựng hoặc thiếu ý thức bảo vệ, dẫn đến hư hại, thậm chí mất đi.
Theo đại diện Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, các địa phương cần có kế hoạch cụ thể trong việc bảo vệ, kiểm tra "sức khỏe" cây định kỳ, kết hợp tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng. Chỉ khi mỗi người dân coi cây là tài sản chung, là di sản chung thì việc gìn giữ mới bền vững.
Người dân địa phương cũng bày tỏ niềm tự hào và trách nhiệm. Ông Nguyễn Văn Lâm, người cao tuổi ở phường Hồng An vui vẻ cho biết người dân địa phương coi cây đa, cây bồ đề như người bạn lâu năm của làng. Nay được công nhận là cây di sản, bà con càng ý thức hơn trong việc chăm sóc, giữ gìn, để con cháu sau này còn được thấy tận mắt.
Hải Phòng là địa phương có hệ thống cây cổ thụ phong phú, phân bố ở nhiều làng quê, đình chùa, miếu mạo. Thời gian tới, thành phố cần tiếp tục khảo sát, thống kê và lập hồ sơ đề nghị công nhận thêm nhiều cây đủ tiêu chuẩn. Cùng với đó phải có cơ chế, chính sách hỗ trợ kinh phí chăm sóc, phối hợp giữa các ngành môi trường, nông nghiệp, văn hóa để bảo tồn hiệu quả.
Một hướng đi đáng chú ý là gắn việc bảo tồn cây di sản với phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa tâm linh. Những cây cổ thụ trong chùa, miếu, đình làng không chỉ là di sản thiên nhiên mà còn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn du khách. Qua đó, vừa quảng bá hình ảnh Hải Phòng, vừa tạo nguồn lực để tái đầu tư cho công tác bảo vệ.
Nhìn những gốc đa, gốc bồ đề trăm tuổi vẫn hiên ngang tỏa bóng giữa làng quê Hải Phòng, mỗi người dân đều có thể cảm nhận được thông điệp lặng lẽ nhưng sâu sắc: Thiên nhiên và văn hóa luôn gắn bó chặt chẽ và trách nhiệm của chúng ta là bảo vệ, gìn giữ để những “chứng nhân sống” ấy tiếp tục đồng hành với thành phố trên hành trình phát triển bền vững.
Cây di sản không thể tự bảo vệ trước những nguy cơ từ môi trường sống thay đổi, từ ý thức của con người, nên rất cần bàn tay chăm sóc, sự quan tâm của cộng đồng. Giữ một cây xanh hôm nay là giữ một phần ký ức, một phần bản sắc và là bảo vệ tương lai xanh cho thế hệ mai sau.
( Nguồn: Chung tay bảo vệ cây di sản/ Thu Hằng// Báo Hải Phòng.vn .- Ngày 4 /10/2025)
