Giữa lòng phố thị ở phường Lê Thanh Nghị (Hải Phòng), cụm di tích đình, đền, chùa Bảo Sài vẫn sừng sững với vẻ uy nghi, trở thành điểm tựa tâm linh, nơi nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc và tinh thần yêu nước của bao thế hệ.
Uy linh từ huyền tích vị tướng thời Hai Bà Trưng
Theo ngọc phả cổ lục do Hàn Lâm viện đại học sĩ Nguyễn Bính soạn đời Hồng Đức triều Lê (năm 1572), đình Bảo Sài được xây dựng để thờ thành hoàng làng Trương Mỹ, danh tướng thời Hai Bà Trưng. Trương Mỹ sinh ra và lớn lên tại Bình Lao trang, là con trai của Trương Nghiệp và Đào Thị Vĩ, những người vốn đức độ, làm nghề bốc thuốc cứu người. Từ nhỏ, Trương Mỹ đã thông minh, ham học, vừa tinh thông văn chương vừa giỏi võ nghệ, đặc biệt là bắn cung.
Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa năm 40 sau Công Nguyên, Trương Mỹ đã tập hợp trai tráng trong vùng làm lễ khao quân, rồi tiến đến Hát Môn Giang ra mắt Trưng Vương. Trưng Vương rất mừng trước tướng mạo và oai phong của Trương Mỹ, phong ông làm Đô Thống Nguyên Soái Đại tướng quân, sau đó chia binh làm 2 đạo tiến đánh quân Hán. Đại tướng quân Trương Mỹ chỉ huy binh thủy, lập đồn trại tại Bạch Đằng Giang. Khi Tô Định đại bại, Trưng Vương thu hồi 65 thành trì, phong Trương Mỹ làm Đông Giang Thống soái Đại tướng quân. Trương Mỹ lạy tạ nhưng xin về quê an hưởng thái bình. Khi ông mất, người dân Bình Lao làm biểu dâng vua. Trưng Vương vô cùng thương tiếc, truyền dân làng dựng ngôi miếu thờ ngay ở trang cư, xuân thu nhị kỳ cúng tế và phong “Thượng đẳng phúc thần” để muôn đời hưởng lộc cùng đất nước.
Ngôi miếu thờ Trương Mỹ được dựng trên nền nhà cũ, gồm 3 gian tiền tế, 1 gian hậu cung, kiến trúc kiểu chữ đinh hướng ra hồ nước. Đến năm 1961, ngôi miếu bị hạ giải, đồ tế tự được chuyển vào đình. Các triều đại đều có sắc phong, hiện đình còn giữ được 10 đạo sắc phong, sớm nhất là sắc phong thời vua Lê Cảnh Hưng.
Đình Bảo Sài được xây dựng khi nào đến nay vẫn chưa xác định, chỉ biết rằng ngôi đình được người dân địa phương trùng tu, phục dựng nhiều lần. Đình còn tấm bia trùng tu ghi niên đại Cảnh Hưng thứ 6 (năm 1745), cột đình ghi niên đại trùng tu thời vua Duy Tân triều Nguyễn (năm 1912), phần móng hậu cung vẫn còn một số hàng gạch được nhận định có cách đây 500 năm. Đình quay hướng đông nam, kiến trúc chữ đinh gồm 5 gian, 2 chái. Hậu cung đình cấu tạo đơn giản, chính giữa cung là nhang án lớn thờ bài vị đại vương Trương Mỹ, trên có chiếc mũ và đôi hia tượng trưng cho anh linh vị võ tướng.
Nỗ lực gìn giữ di sản và phát huy giá trị văn hóa
Cụm di tích không chỉ có đình mà còn gồm đền và chùa Bảo Sài, sắp xếp theo nguyên tắc “tiền Thần, hậu Phật” từ thời Lê Trung Hưng. Đền Bảo Sài hay còn gọi Thanh Hư Động thờ Tiên Dung công chúa, con gái vua Hùng thứ 18, theo truyền thuyết đã kết duyên cùng chàng trai nghèo Chử Đồng Tử. Chùa Bảo Sài nằm cạnh đền, có kiến trúc và họa tiết thời Nguyễn. Cụm di tích được công nhận là di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993. Trải qua thời gian và chiến tranh tàn phá, phần lớn hiện vật trong cụm di tích bị thất lạc, hạng mục, công trình xuống cấp.
Trước sự phát triển của đô thị, các nhà dân chung quanh cao dần, khu vực di tích dễ đọng nước. Do đó, Ban Quản lý cụm di tích nhiều lần vận động nhân dân công đức, trùng tu đình, đền, chùa, thay cột, sửa cổng, cải tạo mái. Hiện nay, đình được tôn cao 30 cm, chùa và đền tôn cao 70 cm, tạo sự tôn nghiêm, bề thế, đáp ứng nhu cầu văn hóa, sinh hoạt tâm linh của người dân và du khách. Năm 2023, cụm di tích được trùng tu, tôn tạo với tổng kinh phí hơn 1,6 tỷ đồng.
Bà Nguyễn Thị Hương, một người dân tại phường Lê Thanh Nghị chia sẻ: “Đình, đền, chùa Bảo Sài không chỉ là nơi để chúng tôi thắp hương, cầu bình an, mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị truyền thống của địa phương. Chúng tôi vẫn luôn cố gắng gìn giữ di tích, để con cháu sau này hiểu hơn về quê hương mình”.
Để tướng nhớ công ơn đại vương Trương Mỹ, hằng năm vào ngày 10/2 âm lịch, người dân lại mở hội với nhiều nghi lễ, trò chơi dân gian được gìn giữ duy trì. Ông Nguyễn Huy Dân, Phó Trưởng Ban Quản lý cụm di tích đình, đền, chùa Bảo Sài cho biết: “Đình, đền, chùa Bảo Sài không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh quen thuộc của người dân, mà còn là biểu tượng sống động kết tinh tinh thần yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Giữa nhịp sống hiện đại không ngừng biến chuyển, người dân nơi đây vẫn lặng lẽ gìn giữ từng mái đình, từng pho tượng, để những giá trị văn hóa - tâm linh cùng niềm tự hào dân tộc không chỉ được bảo tồn vẹn nguyên mà còn tiếp tục lan tỏa qua các thế hệ”.
(Nguồn: Cụm di tích đình, đền, chùa Bảo Sài - nơi lưu giữ nhiều giá trị truyền thống của địa phương // Báo Hải Phòng .vn.- Ngày 2/ 4 /2026)
