Nằm lặng lẽ giữa không gian xanh mướt của đảo Hòn Dấu (phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng), ngọn hải đăng Hòn Dấu từ lâu đã trở thành biểu tượng đặc biệt, kết tinh những giá trị nổi bật về kiến trúc, lịch sử và văn hóa biển đảo. Cùng với Đền thờ Nam Hải Thần Vương gắn liền với Lễ hội Đảo Dấu và quần thể 35 cây đa búp đỏ có tuổi đời từ 400 đến 700 năm, hải đăng Hòn Dấu là điểm nhấn không thể bỏ qua trong hành trình khám phá một Đồ Sơn trầm tích, sâu lắng và giàu bản sắc.
Từ bến tàu tại khu du lịch Hòn Dấu Resort, chỉ mất khoảng 15 phút di chuyển bằng tàu là du khách đã đặt chân lên cầu cảng của đảo. Từ Đền thờ Nam Hải Thần Vương, men theo con đường nhỏ rợp bóng cây của cánh rừng nguyên sinh thêm khoảng 20 phút tản bộ, ngọn hải đăng hiện ra sừng sững giữa không gian xanh mát, mang vẻ đẹp uy nghi, cổ kính. Giữa tán rừng già, sắc trắng xám của công trình nổi bật như một điểm tựa vững chãi giữa trời và biển, dễ dàng thu hút ánh nhìn của bất kỳ ai lần đầu đặt chân tới đảo.
Bước lên đỉnh tháp theo hình xoáy trôn ốc với 125 bậc cầu thang gỗ, du khách tiến ra hành lang ngọn đèn và phóng tầm mắt ra biển khơi mênh mông. Trước mắt là dáng hình núi non Đồ Sơn thấp thoáng, hòa quyện trong sắc xanh ngọc của trời nước. Trong khoảnh khắc ấy, mọi ồn ào, mỏi mệt dường như tan biến, nhường chỗ cho cảm giác tĩnh tại, an nhiên hiếm có - một trải nghiệm tinh thần đặc biệt mà không phải điểm du lịch nào cũng mang lại.
Theo các tư liệu lịch sử, hải đăng Hòn Dấu được người Pháp xây dựng trên đỉnh cao nhất của đảo từ năm 1892 và hoàn thành vào năm 1896. Tháng 6 năm 1898, ngọn đèn chính thức đi vào hoạt động và được thông báo hàng hải, trở thành một trong những công trình hải đăng sớm và quan trọng ở khu vực Bắc Bộ. Với vị trí chiến lược, ánh sáng từ hải đăng Hòn Dấu giữ vai trò dẫn luồng, bảo đảm an toàn cho tàu thuyền ra vào cảng Hải Phòng - cửa ngõ hàng hải lớn của miền Bắc.
Sau ngày Hải Phòng giải phóng, 15/5/1955, bộ đội Việt Nam tiếp quản và tiếp tục vận hành ngọn đèn biển. Trong suốt những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mỹ, hải đăng Hòn Dấu vừa làm nhiệm vụ hàng hải, vừa trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân địch. Ngày 27/4/1967, ngọn đèn bị bom Mỹ đánh sập hoàn toàn. Trước tình thế cấp bách, công nhân trạm đèn đã khẩn trương dựng cột đèn bằng sắt cao 17 mét thay thế, kịp thời khôi phục hoạt động để phục vụ sản xuất và chiến đấu.
Với ý chí sắt đá và tinh thần “còn người, còn đảo, trái tim còn đập, đèn còn sáng”, các thế hệ cán bộ, công nhân hải đăng Hòn Dấu đã bền bỉ giữ cho ánh đèn không bao giờ tắt, bất chấp bom đạn và gian khổ. Ánh sáng ấy không chỉ soi đường cho những con tàu cập cảng Hải Phòng, Hòn Gai, mà còn trở thành biểu tượng của lòng quả cảm, của tinh thần kiên cường bám biển, giữ đảo của người dân Đồ Sơn.
Năm 1986, hải đăng được xây dựng lại trên nền móng cũ, đến năm 1995 tiếp tục được sửa chữa, khôi phục theo hình dáng ban đầu. Công trình hiện nay là một tòa nhà hai tầng, chính giữa là tháp đèn vươn cao như tháp pháo đài, trên đỉnh là ngọn đèn có tầm chiếu xa tới 40 km. Với những con tàu lênh đênh ngoài khơi, chỉ cần bắt gặp ánh sáng của hải đăng Hòn Dấu là biết mình đã tìm thấy lối trở về bến bờ bình yên.
Trải qua hơn một thế kỷ tồn tại, vượt qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, hải đăng Hòn Dấu không chỉ là công trình kỹ thuật hàng hải đơn thuần mà còn là chứng nhân lịch sử sống động, ghi dấu truyền thống đấu tranh anh dũng, kiên cường của Nhân dân Đồ Sơn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày nay, trong chiến lược phát triển du lịch Đồ Sơn theo hướng bền vững và giàu chiều sâu văn hóa, hải đăng Hòn Dấu giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên, nơi đây còn là “địa chỉ đỏ” góp phần giáo dục lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ. Giữa nhịp sống hiện đại, ánh đèn Hòn Dấu vẫn lặng lẽ tỏa sáng - như một lời nhắc nhở về quá khứ hào hùng và là điểm tựa tinh thần cho hành trình vươn ra biển lớn của Đồ Sơn hôm nay và mai sau.
( Nguồn: Hải đăng Hòn Dấu - Ánh sáng trăm năm giữa biển trời Đồ Sơn/ Liêm Đoàn//Báo An ninh Hải Phòng.vn.- Ngày 17/2/2026)
