Giữa không gian văn hóa tâm linh đặc sắc của vùng biển Đồ Sơn, Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang từ lâu đã trở thành một sinh hoạt văn hóa tiêu biểu, kết tinh giá trị truyền thống hiếu học, trọng nhân tài và khát vọng lập thân, lập nghiệp của người Việt. Không chỉ là một lễ hội tín ngưỡng dân gian, đây còn là “diễn đàn” văn học, nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau qua tinh thần tôn vinh tri thức và đạo học.
Đền Vạn Ngang, xưa có tên là Thủy Tiên Am, được xây dựng từ năm Thái Ninh thứ 3 triều Lý. Thuở ban đầu, ngôi đền chỉ là công trình đơn sơ bằng tranh tre, vách gỗ, lợp cỏ tranh, thờ Chư vị Thánh Tiên. Tuy mộc mạc, nhưng nơi đây lại là chốn hội tụ của các bậc văn nhân, nho sĩ, chức sắc - những người thường xuyên tổ chức bình thơ, xướng họa, trao đổi học vấn. Tương truyền, vào thế kỷ XVI, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm từng lập hội Tao Đàn tại đây, góp phần tạo nên dấu ấn sâu đậm về một không gian học thuật đặc biệt bên bờ biển.
Sự linh thiêng và huyền tích của đền Vạn Ngang càng được khắc sâu qua câu chuyện xảy ra vào năm 1606, dưới thời niên hiệu Hoằng Định. Tương truyền, trong đêm mồng 6 rạng ngày mồng 7 tháng 3 năm Bính Ngọ, khi các nho sinh đang bình văn, đọc thơ, bất ngờ từ mặt nước vọng lên tiếng ngâm vịnh. Sau đó, một văn nhân khôi ngô, mặc sắc phục trắng xuất hiện, cùng tham gia luận bàn, chỉ dạy văn chương. Đến rạng sáng, người này biến mất, chỉ để lại trên mâm gạo cùng ngọn bút đào và bài thơ “minh châu bất đậu” với duệ hiệu đầy uy nghiêm. Người đời sau tôn xưng ngài là Quan Hoàng Bơ Thoải, một vị thần linh hiển ứng, phù trợ cho việc học hành, thi cử và công danh.
Từ đó, mỗi độ xuân về, các thế hệ nối tiếp nhau tổ chức lễ hội Cầu Cơ với mong muốn được thần linh “giáng phàm”, ban phúc lành cho con đường học vấn. Lễ hội mang đậm ý nghĩa nhân văn, phản ánh ước vọng của tiền nhân về một xã hội trọng tri thức, đề cao hiền tài. Niềm tin “cầu chi tất ứng” không chỉ là yếu tố tín ngưỡng, mà còn là động lực tinh thần thúc đẩy thế hệ trẻ nỗ lực học tập, rèn luyện để đạt được thành tựu trong cuộc sống.
Năm 2026, Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang diễn ra từ ngày 17/4 đến 24/4 (tức từ mùng 1 đến mùng 8 tháng 3 âm lịch), tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những điểm nhấn văn hóa của địa phương. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, tuân thủ đầy đủ nghi thức truyền thống, trong khi phần hội diễn ra theo hướng văn minh, tiết kiệm, tránh phô trương hình thức.
Điểm nhấn của lễ hội tập trung vào ngày 22/4 (tức mùng 6 tháng 3 âm lịch) với chuỗi nghi lễ quan trọng như lễ tế khai hội - Đại tế kỳ phúc, lễ dâng hương, lễ tế Hội đồng và nghi thức Nghinh rước Thánh linh xuất hải thượng đàn. Đoàn rước di chuyển từ đền Vạn Ngang đến Bến Thốc và ngược lại, tạo nên không khí trang trọng, linh thiêng, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Đặc biệt, nghi lễ Cầu Cơ diễn ra vào 22h00 cùng ngày được xem là phần linh thiêng nhất của lễ hội. Nghi thức này mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian, kết hợp với yếu tố học thuật khi có sự tham gia của các đơn vị chuyên môn và Trung tâm Thư pháp Câu đối và Hán - Nôm học Hải Phòng. Qua đó, lễ hội không chỉ giữ gìn nét truyền thống mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa chữ nghĩa, tôn vinh di sản Hán Nôm. Bên cạnh phần lễ, phần hội cũng diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian như bịt mắt đập niêu, bịt mắt đánh trống, hội thi nấu cơm… Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn gắn kết cộng đồng, khơi dậy tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Để lễ hội diễn ra an toàn, hiệu quả, chính quyền địa phương đã chú trọng công tác quản lý, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ và vệ sinh môi trường. Đồng thời, các quy định của Nhà nước về tổ chức lễ hội được thực hiện nghiêm túc, đặc biệt là việc ngăn chặn các hành vi lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi hoặc thực hiện mê tín dị đoan.
Theo lãnh đạo UBND phường Đồ Sơn, việc tổ chức Lễ hội Cầu Cơ không chỉ nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống mà còn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh chính đáng của người dân. Đây cũng là hoạt động thiết thực hướng tới các ngày lễ lớn trong năm, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội địa phương, phù hợp với định hướng xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam trong giai đoạn mới.
Trong dòng chảy hiện đại, Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang vẫn giữ được bản sắc riêng, trở thành biểu tượng của tinh thần hiếu học và khát vọng vươn lên. Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, lễ hội còn là lời nhắc nhở về giá trị của tri thức - nền tảng bền vững cho sự phát triển của mỗi cá nhân và cả cộng đồng.
( Nguồn: Lễ hội Cầu Cơ đền Vạn Ngang: Tôn vinh truyền thống hiếu học, khuyến tài và khát vọng công danh/Liêm Đoàn//Báo An ninh Hải Phòng.vn.- Ngày 21/4/2026)
