Hơn 700 năm qua, ngôi chùa cổ Lạng Côn ở thôn Lạng Côn Hà, xã Kiến Minh (Hải Phòng) vẫn bền bỉ lưu giữ hồn cốt văn hóa, là điểm tựa tâm linh của người dân.
Mang đậm văn hoá vùng quê cửa biển
Giữa miền quê thuần hậu của Hải Phòng, nơi những cánh đồng lúa nối dài theo triền đê sông Văn Úc, chùa Lạng Côn (xã Kiến Minh) hiện lên như một dấu lặng trầm mặc của thời gian. Theo các nguồn tư liệu địa phương, chùa được khởi dựng vào thời Trần, gắn với quá trình mở mang làng xóm vùng cửa biển.
Trải qua bao biến thiên lịch sử, chiến tranh và thiên tai, ngôi chùa nhiều lần được trùng tu, song vẫn bảo tồn khá nguyên vẹn cấu trúc kiến trúc cổ. Ngày 18/1/1993, Bộ Trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin cũ đã ra Quyết định số 57/-VH/QĐ về việc xếp hạng chùa Lạng Côn là di tích lịch sử và nghệ thuật cấp quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian.
Bước qua cổng tam quan, du khách như rũ bỏ những ồn ã phía sau. Sân chùa rộng, lát gạch đỏ au, hai bên là hàng cây cổ thụ tỏa bóng mát quanh năm. Chính điện xây theo kiểu “chữ đinh”, gồm năm gian tiền đường và ba gian hậu cung, mái ngói rêu phong cong vút. Những vì kèo, đầu dư chạm khắc hoa văn rồng mây, lá lật tinh tế cho thấy bàn tay tài hoa của nghệ nhân xưa. Ánh sáng lọc qua khung cửa gỗ, soi lên những pho tượng Phật uy nghiêm, tạo nên không gian linh thiêng mà ấm cúng.
Điểm đặc biệt của chùa Lạng Côn là hệ thống tượng pháp và hiện vật cổ phong phú. Nhiều pho tượng có niên đại hàng trăm năm, thể hiện phong cách nghệ thuật thời Lê – Nguyễn. Tấm bia đá dựng từ đầu thế kỷ XVIII còn lưu rõ nét chữ, ghi chép về việc tu bổ chùa và công đức của dân làng. Mỗi chi tiết là một lát cắt của lịch sử, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng duyên hải.
Trước đây, chùa và đình Lạng Côn được xây dựng chung trong một khuôn viên theo lối “tiền thánh hậu phật” đã từng là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng và tôn giáo cổ truyền của cộng đồng làng xã suốt bao đời. Tuy nhiên, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thực hiện chính sách tiêu khổ kháng chiến, đình đã bị dỡ bỏ, sau đó xây trường học và sân kho. Nghi vệ thần hoàng đã được dân làng chuyển về thờ nơi gian thờ nhà tổ của chùa như hiện nay. Do vậy, chùa Lạng Côn ngày nay không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là nơi thờ thành hoàng của dân làng.
Hai vị thành hoàng là Chu Xích Công (nhà tiền Lê thế kỷ X) và Trần Quốc Thi (thế kỷ XIII). Người dân nơi đây tự hào kể về vị tướng có công giúp dân lập ấp, truyền dạy nghề làm bánh đa, món “lương khô” phục vụ nghĩa quân thuở trước. Câu chuyện ấy được lưu truyền qua nhiều thế hệ, góp phần làm nên bản sắc riêng của làng Lạng Côn. Đến nay, nghề làm bánh đa vẫn đỏ lửa mỗi ngày, trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, đồng hành cùng sự phát triển kinh tế nông thôn.
Trong nhịp sống hiện đại, chùa Lạng Côn vẫn giữ được nhịp điệu chậm rãi. Sáng sớm, tiếng chuông chùa ngân nga giữa màn sương mỏng. Chiều xuống, khói hương quyện trong ánh hoàng hôn bảng lảng trên mái ngói. Nhiều người dân xã Kiến Minh coi việc ra chùa là thói quen thường nhật. Bà Nguyễn Thị Hòa, 72 tuổi, chia sẻ: “Tôi gắn bó với chùa từ thuở nhỏ. Mỗi dịp rằm, mùng 1, con cháu lại quây quần dâng hương. Chùa như mái nhà chung, giữ nếp làng, giữ đạo hiếu".
Không ít du khách từ nội thành Hải Phòng hay các tỉnh, thành phố lân cận tìm về đây để thưởng ngoạn không khí yên tĩnh, trầm mặc cuối tuần. Anh Trần Minh Đức (phường Lê Chân) nhận xét: "Đi nhiều nơi mới thấy, giữa không gian làng quê yên ả, một ngôi chùa cổ như Lạng Côn mang lại cảm giác rất khác. Không xô bồ, không thương mại hóa, chỉ có sự tĩnh tại khiến lòng người dịu lại". Nhiều bạn trẻ cũng chọn chùa làm điểm tham quan, tìm hiểu lịch sử, chụp ảnh lưu niệm, song vẫn giữ thái độ trân trọng, ứng xử văn minh nơi tôn nghiêm.
Gìn giữ di sản, phát triển du lịch
Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của thành phố và địa phương, công tác bảo tồn di tích được chú trọng hơn. Chính quyền địa phương phối hợp ngành văn hóa rà soát hiện trạng kiến trúc, lập hồ sơ tu bổ một số hạng mục xuống cấp, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng trong gìn giữ di sản. Các lễ hội truyền thống được tổ chức trang trọng, tiết kiệm, phát huy giá trị văn hóa mà không phô trương hình thức.
Bà Bùi Thị Dung, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kiến Minh thông tin, định hướng sắp tới, địa phương xác định phát triển du lịch tâm linh, sinh thái gắn với hệ thống di tích, làng nghề truyền thống và cảnh quan nông thôn mới. Chùa Lạng Côn là điểm nhấn trong tuyến tham quan kết nối với các điểm du lịch vùng ven đô. Việc đầu tư hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, hệ thống biển chỉ dẫn sẽ được thực hiện đồng bộ, song bảo đảm không làm phá vỡ không gian cổ kính vốn có.
Địa phương khuyến khích người dân phát triển các sản phẩm OCOP, đặc biệt là bánh đa Lạng Côn, kết hợp giới thiệu quy trình sản xuất cho du khách trải nghiệm. Mô hình “du lịch cộng đồng” bước đầu được nghiên cứu triển khai, nhằm để người dân trực tiếp hưởng lợi từ di sản, qua đó nâng cao trách nhiệm gìn giữ. Các trường học trên địa bàn cũng tổ chức cho học sinh tham quan, tìm hiểu lịch sử chùa, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương từ những điều gần gũi nhất.
( Nguồn: Vẻ đẹp bình yên ngôi chùa cổ hơn 700 năm tuổi ở xã Kiến Minh/ Thu Hằng//Báo Hải Phòng .vn.- Ngày 26/2/2026)
