Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam đã đi vào lịch sử như một thiên anh hùng ca bất diệt. Trong những năm tháng khói lửa ấy, biết bao huyền thoại đã được viết nên bằng máu, bằng lòng quả cảm và ý chí sắt đá của những con người mang khát vọng thống nhất non sông. Trong số đó, đường Hồ Chí Minh trên biển mãi mãi là biểu tượng rực sáng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam - một con đường không hiện hữu trên bản đồ, nhưng tồn tại vĩnh hằng trong trái tim dân tộc.
Ngọn lửa bất tử trên những con tàu không số
Giữa trùng khơi sóng gió, những con tàu không số lặng lẽ rẽ sóng ra đi, mang theo vũ khí, thuốc men và cả niềm tin chiến thắng từ hậu phương miền Bắc để chi viện cho chiến trường miền Nam ruột thịt. Không cờ hiệu, không số hiệu, những con tàu ấy đã vượt qua vòng phong tỏa khốc liệt của kẻ thù, viết nên kỳ tích quân sự độc đáo trong lịch sử chiến tranh nhân dân Việt Nam.
Xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của chiến trường miền Nam trong những năm tháng ác liệt nhất, cùng lợi thế của đường bờ biển dài hàng nghìn cây số, những chuyến tàu đầu tiên dưới danh nghĩa “Tập đoàn đánh cá sông Gianh”, sau này là Đoàn 759 - tiền thân của Đoàn 125 Hải quân anh hùng đã mở ra tuyến vận tải chiến lược trên biển. Suốt 14 năm bền bỉ hoạt động, đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành “con đường huyền thoại”, là minh chứng cho trí tuệ, bản lĩnh và ý chí thống nhất đất nước của toàn dân tộc Việt Nam.
Nhắc đến những chiến công bi tráng của Đoàn tàu không số, không thể không nhắc đến Tàu 235 và trận chiến oanh liệt tại bến Hòn Hèo (Khánh Hòa) đêm 1/3/1968 dưới sự chỉ huy của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Phan Vinh. Đó là một trong những trang sử bi hùng nhất của huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển.
Trong ký ức của ông Lê Duy Mai - Cựu chiến binh tàu không số 235, một trong số ít thủy thủ còn sống trở về, những ngày đầu Xuân Mậu Thân 1968 vẫn hiện lên nguyên vẹn như mới hôm qua.
Ông kể, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân nổ ra trên khắp chiến trường miền Nam, Bộ Tổng tham mưu đã giao cho Bộ Tư lệnh Hải quân và Đoàn 125 một nhiệm vụ “tuyệt mật”: tổ chức các chuyến tàu chở vũ khí khẩn cấp chi viện cho chiến trường. Bốn con tàu đặc biệt được lựa chọn gồm tàu 165, tàu 235, tàu 43 và tàu 56, mang theo hàng trăm tấn vũ khí vượt biển vào Nam.
Trong đó, tàu 235 nhận nhiệm vụ vận chuyển 14 tấn vũ khí và thuốc men vào bến Hòn Hèo, (Nha Trang, Khánh Hòa). Ngày 27/2/1968, con tàu xuất phát từ căn cứ, do Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và Chính trị viên Nguyễn Tương chỉ huy.
Khi tiến gần bến, tàu bị địch phát hiện và bao vây dày đặc. Giữa vòng vây lửa đạn, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh vẫn bình tĩnh chỉ huy tàu cơ động, tìm mọi cách đưa hàng vào bến. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ thả hàng, tàu 235 bị quân địch siết chặt vòng vây, không còn cơ hội thoát hiểm. “Mệnh lệnh cuối cùng được đưa ra là chiến đấu đến cùng và hủy tàu để giữ bí mật cho tuyến đường vận tải chiến lược trên biển”, ông Lê Duy Mai nghẹn ngào nhớ lại.
Giữa làn đạn xối xả, các chiến sĩ trên tàu đã chiến đấu kiên cường đến hơi thở cuối cùng, một số chiến sĩ đã hi sinh. Khi con tàu không còn khả năng cơ động, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh ra lệnh cho những đồng chí bị thương rời tàu, bơi vào bờ; đồng thời giao nhiệm vụ điểm hỏa khối bộc phá cho ba chiến sĩ ở lại. “Tôi phụ trách phá hủy khoang máy phía sau; đồng chí Vũ Long An đảm nhiệm khoang giữa; đồng chí Hà Minh Thật phụ trách mũi tàu. Sau khi kiểm tra lần cuối, Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh hạ lệnh hủy tàu. Khi chúng tôi vừa bơi được vào bờ thì phía sau, con tàu phát nổ. Nhiệm vụ phá hủy tàu hoàn thành, ai cũng yên lòng vì bí mật của con đường vận tải trên biển đã được giữ vững”, ông Mai xúc động kể.
Sau trận chiến, những người sống sót phải lẩn trốn giữa núi rừng để tránh sự truy lùng gắt gao của địch. Mười ba ngày đêm không thức ăn, không nước uống, giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, họ vẫn kiên cường bám trụ. Chỉ đến khi gặp được một ngư dân Khánh Hòa trên biển, các chiến sĩ mới được lực lượng an ninh địa phương đón về căn cứ an toàn. Những người lính tàu không số năm ấy tiếp tục được chăm sóc, điều trị vết thương tại bến K67 rồi hành quân bộ suốt sáu tháng trời để trở về miền Bắc, về đơn vị tiếp tục lên đường chiến đấu.
Bến tàu Không số K15 - nơi khởi nguồn huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam, có những địa danh đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và ý chí kiên cường. Bến tàu Không số K15 (phường Đồ Sơn, TP Hải Phòng) là một nơi như thế. Bến K15 - địa danh lịch sử đặc biệt gắn liền với huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển, con đường chiến lược mang theo khát vọng thống nhất non sông của cả dân tộc Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Trong suốt 14 năm (1961 - 1975), từ nơi đây, hàng nghìn lượt tàu không số đã lặng lẽ rời bến, vận chuyển vũ khí, lương thực cùng cán bộ, chiến sĩ chi viện cho chiến trường miền Nam. Mỗi chuyến đi là một hành trình “vào sinh ra tử”, đối mặt với muôn vàn hiểm nguy giữa biển khơi và sự truy lùng gắt gao của kẻ thù. Không ít con tàu đã không thể trở về, nhiều cán bộ, chiến sĩ mãi mãi nằm lại nơi biển sâu. Sự hy sinh thầm lặng ấy đã góp phần làm nên một trong những kỳ tích vĩ đại của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Đường Hồ Chí Minh trên biển vì thế đã đi vào lịch sử dân tộc như biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng thống nhất đất nước.
Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhưng huyền thoại về những con tàu không số vẫn còn nguyên sức lay động trong lòng mỗi người dân đất Việt. Đó không chỉ là câu chuyện về một tuyến vận tải quân sự, mà còn là biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước, của khát vọng độc lập, tự do và thống nhất non sông.
Con đường Hồ Chí Minh trên biển hôm nay không còn hiện hữu bằng dấu vết trên sóng nước Biển Đông, nhưng vẫn sống mãi trong ký ức của những người ở lại, trong niềm tri ân của các thế hệ hôm nay và mai sau. Máu của những người lính tàu không số đã hòa vào biển cả Tổ quốc để viết nên một huyền thoại bất tử - huyền thoại của lòng trung kiên, của sự hy sinh anh dũng vì độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.
( Nguồn: Huyền thoại đường Hồ Chí Minh trên biển từ ký ức người ở lại/Liêm Đoàn//Báo An ninh Hải Phòng.vn.- Ngày 12/5/2026)
