Ở Hải Phòng nhiều sới vật đã có từ lâu đời và duy trì cho đến ngày nay. Sới vật làng Quao - tên cổ của làng Lâm Xuyên, xã An Phú (Hải Phòng) là một trong những nơi như thế.
Hội vật là lời kính cáo thần linh
Cụ Vũ Văn Bèm ở xóm 2, làng Lâm Xuyên (xã An Phú) là lão đô cao tuổi nhất còn lại ở làng. Lâm Xuyên tên cổ là làng Quao - một trong những làng gốm cổ truyền có từ nhiều thế kỷ trước. Năm nay đã 94 tuổi, sức khỏe yếu, tai nghe không còn rõ và không thể tham gia hội vật, nhưng hễ nghe hỏi về vật là cụ như trẻ lại.
Dù câu chuyện cụ Bèm kể không theo hệ thống, song xâu chuỗi lại sẽ hình dung ra sới vật làng Quao khi xưa như một ngày hội lớn không chỉ của làng, mà là của cả một vùng.
Tinh mơ mùng 1 Tết, tiếng trống vật dồn liên tục, tiếng í ới khắp các xóm gọi nhau đi xem vật. Người người tỏa ra chật kín đường làng, ngõ xóm rồi dồn về trước cửa chùa. Phía xa xa ngoài cánh đồng, từng đoàn người từ nơi khác đi qua sương sớm cũng tìm đến...
Hội vật làng Quao tổ chức đúng ngày mùng 1 Tết theo cổ truyền. Cách đây hơn 80 năm, khi cụ Bèm còn là một chàng lực điền trai tráng thì sới vật chính là nơi để trai làng thể hiện sức mạnh. Hình ảnh những chàng trai cơ bắp cuồn cuộn, đóng khố se đài trong tiếng hò reo của dân làng đã khiến bao cô thôn nữ say mê.
Theo cụ Bèm, sới vật làng Quao khi xưa không chỉ là một tục lệ ngày xuân, mà còn là một dịp dân làng kính cáo với thần linh, cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bệnh tật tiêu trừ, nhân khang vật thịnh. Từ khi còn là một cậu bé, cụ Bèm đã đi khắp làng xem trai tráng dạy nhau các thế đánh, và các cụ khi đó kể môn vật ở làng Quao đã có từ hàng trăm năm trước.
Không chỉ là một lão đô từng chứng kiến thăng trầm của sới vật làng Quao, cụ Bèm còn là người thầy truyền dạy môn vật dân tộc cho bao thế hệ học trò.
Ông Nguyễn Văn Bách năm nay 62 tuổi, từng được cụ Bèm truyền dạy và là đô vật có tiếng ở làng Quao. Dù nay không còn thi đấu song mỗi khi có sới vật, hễ "Nghe tiếng trống dồn là lòng rạo rực".
Hào hứng khoe bắp tay vẫn còn cuồn cuộn ở tuổi 62, ông Bách kể, để đỡ nhớ, mỗi khi làng lập sới, ông luôn nhận chân trọng tài trống hoặc trọng tài chính. "Tiếng trống hội vật giống như lời dẫn dắt các đô, cộng với tiếng hò reo của dân làng, sới vật làm vang vọng cả một vùng", ông Bách cho biết.
Khi còn là một chàng thanh niên trai tráng, ông Bách cùng những người anh em trong họ của mình là một "thế lực lớn" của sới vật làng Quao. Không chỉ học từ cụ Bèm, các thế đánh còn được ông Bách học từ ông nội của mình - cụ Nguyễn Văn Bạn - nếu nay còn sống cũng hơn trăm tuổi.
Vượt qua nhiều đối thủ trong xã, ông Bách còn từng chạm trán các đô vật từ nhiều địa phương tìm đến làng Quao thách đấu nhằm giật giải. Lúc nông nhàn, ông Bách cùng nhiều đô vật khác lại tìm đến các vùng khác thách đấu.
Ông Bách kể, đô thắng ngày Tết khi xưa được thưởng tấm màn gió, xoong nhôm, chục bát sứ Hải Dương đã lấy làm quý hóa lắm. Còn sới hồi ấy chỉ là bãi cỏ chứ không có mái che và thảm đấu như bây giờ. Hội vật gặp ngày mưa phùn gió bấc, xong một keo, các đô "người lấm như trâu" song ai cũng hào hứng và hãnh diện. Niềm tự hào của sới vật làng Quao vì thế mà truyền đến tận bây giờ.
Đưa vật trở thành "đặc sản" làng Quao
Ở huyện Nam Sách (cũ) có 2 làng gốm cổ truyền ra đời cách đây hơn 500 năm, gồm gốm làng Quao và Chu Đậu. Nhưng gốm làng Quao dần mai một.
"Nhưng vật làng Quao thì không thể thất truyền. Vật đã ăn vào dòng máu của người làng Quao, sẽ không thể mất đi mà phải trở thành đặc sản", anh Hoàng Văn Chiến, người Trưởng thôn còn rất trẻ của làng Quao quả quyết.
Theo anh Chiến, làng Quao ngày nay có 4 xóm, thì cả 4 xóm đều có đô vật. Ngày thường thanh niên các xóm bận việc mưu sinh nên chỉ tập luyện vào cuối tuần. Điều đáng mừng là trẻ em làng Quao ngày nay cũng yêu môn vật và đã tham gia sới vật hội làng. Để phù hợp hơn, thay vì tổ chức hội vật vào đúng sáng mùng 1 Tết như cổ truyền, vừa qua sới vật làng Quao được diễn ra vào ngày 18/2 âm lịch nhân hội chùa truyền thống. Sới vật được lập phía trước cổng chùa, nơi từ xa xưa chính là sới vật của làng Quao.
"Dự kiến trong dịp hè này xã An Phú sẽ tổ chức lớp vật dân tộc cho học sinh ở các lứa tuổi. Các cháu sẽ được truyền thụ niềm yêu thích, tự hào với truyền thống vật của quê hương và đó sẽ là lớp kế cận để môn vật làng Quao phát triển", anh Chiến cho biết thêm.
Bây giờ ở làng Quao, nhiều đô vật tự học kiểu "cầm tay chỉ việc", nhưng cũng có những đô được học bài bản và "vuốt giải" ở nhiều lễ hội lớn như Côn Sơn - Kiếp Bạc hoặc trên các sới tỉnh ngoài. Trong đó, đô vật Nguyễn Dương Linh, Nguyễn Quang Huy, đều sinh năm 2000 là nổi bật nhất và từng giật nhiều giải thưởng.
Anh Phạm Dương Hòa, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã An Phú cho biết, Giải vật dân tộc xã An Phú mở rộng năm 2026 tổ chức ngày 5/4 vừa qua chọn làng Quao làm nơi tổ chức do đây là mảnh đất gắn liền với môn vật. Hội vật đã thu hút đông đảo các đô trong và ngoài thành phố Hải Phòng, gồm cả đô vật nữ nổi tiếng Việt Nam. Đã tồn tại hàng trăm năm, đến nay vật ở làng Quao vẫn tiếp tục được duy trì, trở thành nét đặc sắc ở vùng quê này.
( Nguồn: Nghe lão đô kể chuyện sới vật làng Quao/Tiến Huy//Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 15/5/2026)
